VİTAMİNLER

Organik büzenleyicilerdir.
Vitaminler, hücrenin normal metabolizması için zaruri olan organik besin maddelerindendir. Hayvanlar ve insanlar vitaminlerin çoğunu sentezleye-medikleri için kendisine ait olmayan yerden,dışarıdan hazır olarak alırlar.

Canlıda vitamin azlığı yahut fazlalığı değişik hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur. Vitaminler, metabolik faaliyetlerde görev yapan koenzimlerin büyük bir kısmını meydana getirir. Vitaminler sindirilmeden direkt olarak kana geçerler ve canlılarda enerji verici olarak kullanılmazlar. Genel özellikleri bakımından vitaminler iki grup altında toplanabilir.

a. Suda Eriyen Vitaminler

Suda çözünen vitaminler, B grubu olarak adlandırılanB B2, B3, B5, B6, B7, B9, B12 vitaminleri ve C vitamininden meydana gelir.

Vücutta depo edilemezler ve fazlası idrarla vücuttan yollanırlar. Bunun için, zaruri olan miktarın, hergün ve taze besinlerle alınması gerekmektedir.

• B1 Vitamini (Thiamln): Vücuda az alındığında, iştahsızlık, dirençsizlik ve kas krampları görülür. Eksikliği daha da fazla olur ise şayet , “beri beri” denen sinir sistemi zayıflaması hastalığı meydana gelir.

Tahılların kabuklarında fazlasıyla B1 vitamini mevcuttur; bu vitamini içeren yiyecekler suda pişirilirken, vitaminin büyük kısmı suya geçer. Onun için; bu su atılmayıp kullanılmalıdır.

• B2 Vitamini (Rlboflavin): Büyüme ve gelişme için zaruri bir vitamindir. Karbonhidrat, protein ve yağlardan enerji elde edilmesinde etkilidir. Demirin, bağırsaklardan vücuda emilimini kolaylaştırır. Birtakım solunum enzimlerinin bünyesine yollanırlar. Yetersizliğinde, deride ve tırnaklarda beyazlıklar, tırnakların kırılması, deri ve ağızda yaralar meydana gelir.

• B3 Vitamini (Nlasin = Nikotlnik Asit): Karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasında etkilidir. Eksikliğinde deride yaralar, saçlarda ağarma, dökülme, kepeklenme ve sinir sistemi bozuklukları görülür.

• B5 Vitamini (Pantotenik Asit): Karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasının düzenlenmesinde etkilidir.

Eksikliğinde deride yaralar, saçların renginin değişmesi, sinir sistemi bozuklukları ve saç dökülmesi görülür.

• B6 Vitamini (Pridoksin): Alyuvarlarda, solunum gazlarını taşıyan hemoglobinin sentezi için lüzumludur. Eksikliğinde kan yapımında yetersizlik, sinir sisteminde bozulma, sinirlilik, uykusuzluk ve yorgunluk görülür.

• B7 Vitamini (Biotin): Bu vitamin enzimlerin bünyesine katılır ve koenzim olarak işlerini gerçekleştirir. Karaciğerde, amonyaktan ürenin oluşumasında, yağ asitlerinin ve amino asitlerin kullanılmasında etkilidir.

• Bg Vitamini (Follk Asit): Kemik iliğinde kan hücrelerinin yapımında ve amino asit metabolizmasında görevlidir. Eksikliğinde kansızlık (anemi) ve deride yaralar görülür.

b. Yağda Eriyen Vitaminler

Fazla alındığı zaman karaciğerde depo edilebilen A, D, E ve K vitaminleridir.

• Vitamin A: Bu vitaminin eksikliğinde büyüme ve gelişme yavaşlar. Zira, E vitaminiyle birlikte büyümede etkilidir.

Yetersiz alındığında, merkezi sinir sisteminde bozukluklar meydana gelir. Göz dokularında bozulmalar ve gece körlüğü başlar. Bunun için, A vitamini eksikliği olan kimseler zayıf ışıklı ortamlarda iyi göremezler.

İnsanlar, A vitamini ihtiyaçlarını önemli iki şekilde karşılarlar. Birincisihazır A vitamini durumunda, karaciğer, yumurta sarısı, balık yağı ve tereyağında mevcuttur.

İkincisiprovitamin A (karoten) durumunda, vücuda alındıktan sonra, ince bağırsak ve karaciğerde A vitaminine çevrilir ve karaciğerde depo edilmektedir.

• Vitamin D: Bu vitamin de balık yağı benzeri kimi besinlerle hazır alınabildiği benzeri, provitamin D durumunda alınıp deride D vitaminine dönüştürülebilir. Bilhassa kemiklerin gelişim ve sertleşmesinde etkilidir.

Eksikliğinde, vücutta Ca / P dengesi bozulacağından kemiklerde ve dişlerde yapısal bozukluklar meydana gelir; bu hastalığa raşitizm adı verilmektedir; bu vitaminin eksikliğinde kalsiyum ve fosfor metabolizması bozulur. Kemikleşme ve kemik onarımı yapılamaz.